archiveren

Portugese literatuur

ed010a8a88cef1c59324b695467444341587343

Memoriaal van het klooster van José Saramago is de veel vertaalde roman van een Portugese nobelprijswinaar. Nu is dat voor mij geen garantie voor succes, zeker niet als ik vooraf lees dat het hier om een magisch-realistische roman gaat. Maar het verhaal op de achterkant trok mij aan dus ik toog enthousiast aan het lezen.

Het verhaal is eenvoudig. De koning van Portugal en zijn gemalin krijgen maar geen nageslacht en de koning belooft de bouw van een groot klooster als hij een troonopvolger krijgt. Die komt er, het klooster dus ook. In dit verhaal spelen er twee een hoofdrol. Baltasar, een soldaat die in de oorlog zijn linkerhand is verloren, ontmoet Blimunda, op het moment dat haar moeder wordt verbannen naar Angola. Zij is een bijzondere vrouw, zij kan door mensen heen zien en ziet wat hen mankeert.

De twee ontmoeten een pater, Bartolomeo Lourenço Gusmão, en die pater werkt aan een grote vogel van metaal en rijshout. Hij is er van overtuigd dat hij kan vliegen en Baltasar en Blimunda gaan hem daar bij helpen. Om te vliegen is er ether nodig, maar hoe kom je daar aan en wat is dat? De pater legt het hen uit:

…ik dacht ook dat ether uiteindelijk werd gevormd door de zielen die door de dood werden bevrijd van het lichaam, voordat zij op het einde der tijden en van het heelal worden beoordeeld, maar ether bestaat niet uit de zielen der doden, hij bestaat, jawel, jullie horen het goed, uit de willen der levenden.

Magisch-realistischer wordt het niet. Blimunda trekt er op uit om willen te verzamelen en het lukt. Er wordt gevlogen en het klooster wordt gebouwd. De pater overlijdt uiteindelijk, de grote vogel staat vleugellam en Baltasar knapt hem langzaam op. Tot hij verdwijnt en Blimunda naar hem op zoek gaat.

Er zitten veel elementen in dit verhaal. Het is een mooie liefdesgeschiedenis, de erotiek druipt er soms vanaf. Het is ook een historisch verhaal. Het klooster bestaat nog steeds in Mafra.Ook de vliegende vogel is niet uit de duim gezogen. Er bestaat wel degelijk een verhaal over een Braziliaanse geestelijke, Bartolomeo de Gusmão, die lang voor de broertjes Montgolfière al met een luchtschip aan de gang was. Niemand weet hier echter het fijne van. De schrijvers Monaldi & Sorti gebruiken dit gegeven ook in hun boek Veritas. Last but not least is het ook een kritiek. De kerk en haar inquisitie worden meedogenloos aan de kaak gesteld.

Wat verder opviel was de droge humor die her en der de kop opstak, zoals bij een opsomming van een aantal gestraften:

…en deze halfbloed uit Caparica, die Manuel Mateus heet…en als bijnaam Saramago heeft, god weet wat voor nakomeling hij ooit nog zal krijgen, die bestraft werd omdat hij een eminent toverkunstenaar was…

Blijft over de prachtige, barokke stijl van Saramago. Het zijn soms lange zinnen, maar dat heeft mij niet gestoord en dat is dan meteen een compliment voor de vertaling.

Vertaling: Harrie Lemmens

Advertenties