Nederlandse brieven

9200000101990343
P.S. van Jet Steinz heeft als ondertitel Van liefdespost tot hatemail: de 150 opmerkelijkste Nederlandse brieven. In dit boek brengt Steinz 150 Nederlandse (maar niet per se in het Nederlands geschreven) brieven samen van bekende en onbekende personen. Brieven die op één of andere manier getuigen van een historische gebeurtenis of typerend zijn voor een bepaalde tijdsgeest. Soms hebben ze een rel veroorzaakt of zijn ze gewoon grappig of ontroerend.

Het is geen wetenschappelijk boek maar er zijn wel bepaalde criteria toegepast. “Nederlands” was door de eeuwen heen een veranderend begrip, dus het gaat om brieven van inwoners van een gebied dat op dat moment bij (een vorm van) Nederland hoorde. Wel een brief dus van Maeyken Wens (inwoner van wat nu België is) maar toen inwoner van de Habsburgse Nederlanden en dus geen brief van de Vlaamse Willem Elsschot.

De brieven moesten ook origineel zijn overgeleverd want het mooie van dit boek is dat alle brieven als facsimile zijn afgedrukt. Verder mochten afzenders en geadresseerden maar één keer voorkomen. Desondanks lijkt het mij een immens karwei om te kiezen uit al die overgeleverde brieven.

Om die keuze wat te stroomlijnen heeft Steinz gekozen voor een thema-indeling. Zeepost, dreigbrieven, smeekbrieven, fanmail, liefdesbrieven, dankbrieven, brieven met raad enzovoort. Er zijn maar liefst dertig thema’s.

Dat resulteert in een boek dat ik maar moeilijk kon wegleggen. Je stuit al snel op een briefkaart, geschreven aan boord van de Titanic. Dan een uitgebreide brief van arts, dichter en schrijver Slauerhoff en een handgeschreven briefje uit 1753 van een vijfjarige Willem V. Dan zit je pas op pagina 35 van de 529.

Ik ben door een aantal brieven verrast. De brief van de uit Indië gerepatrieerde Tjalie Robinson aan schrijfster Maria Dermoût bijvoorbeeld, die hij als boegbeeld zag van de Indische gemeenschap maar die rol te weinig pakte in zijn ogen. Robinson loopt helemaal leeg in een getypte brief van vier kantjes;

En moeten wij soms het sprookje geloven dat onze kinderen hier in Holland zullen slagen? Néén. De Hollander is incompetent, onvolledig, beperkt. Niet omdat hij inferieur is, maar omdat zijn deur niet open staat naar de tropen…Als ik denk aan al het talent dat in drie en een halve eeuw is weggesmeten, ik huil, ik kan niet slapen. Als ik denk aan het talent dat alsnog weggesmeten zal worden, dan word ik hels.

Een andere verrassing was de brief van oud-premier Colijn, geschreven tijdens de Lombok-oorlog in 1894 aan zijn vrouw. Schokkend om te lezen dat hij vrouwen en kinderen liet executeren en dat heel matter-of-fact in zijn brief zet. Ook een brief die niet voor publicatie bedoeld was, van de PvdA-er Gerard Nederhorst aan zijn partijgenoten kende ik niet en was explosief materiaal. Het ging over het voorgenomen huwelijk van Beatrix met Claus. Daarin meldt hij;

En hiermee komen we op de persoon-Von Amsberg. Eerlijk gezegd maak ik mij persoonlijk veel meer zorgen over kroonprinses Beatrix, wier eigenzinnigheid krachtig in toom zal moeten worden gehouden…

Ze zullen er nu hopelijk om kunnen lachen maar het was een ding midden jaren zestig. Verder zijn de voorbeelden legio van brieven die je wil lezen. De reactie van Harry Mulisch op de schorsing door de bibliotheek, fanmail aan de popgroep Doe Maar, een brief van de beul van Cornelis de Witt aan diens weduwe, het briljante kleine briefje over de verwerving van Manhattan door de Nederlanders, de afwijzing van Jasperina de Jong door Wim Kan, de slechte excuusbrief van Joran van der Sloot aan de media, het advies van het jongetje Arjan Bogaard aan Joop den Uyl hoe om te gaan met de Molukse treinkapers, de sollicitatiebrief van Baantjer bij de politie. Teveel om op te noemen.

Onherroepelijk zijn de afscheidsbrieven het meest schrijnend. Of juist de brieven van mensen die niet wisten dat het hun laatste brief was, zoals die van de in Afghanistan gelegerde Mark Schouwink. Of weer juist die brieven die qua inhoud wellicht niet aanspreken, maar wel hoe ze overgeleverd zijn, zoals de brief aan Ayaan Hirsi Ali, achtergelaten op de vermoorde cineast Theo van Gogh.

Om wat vrolijker te eindigen, ik moest lachen om de brief van de firma Jamin aan acteur Albert Mol. Die had op het hoogtepunt van zijn roem beweerd dat, als hij in zijn blote kont ging staan met een bonbon in zijn hand, hij zo een ton van Jamin kon krijgen. Ik ga niet weggeven hoe Jamin reageerde, maar dat zouden meer bedrijven moeten doen.

Zoals gezegd lijkt het me een klus om te kiezen uit zoveel brieven en wellicht komt er nog een keer een vervolg. Het idee is niet helemaal nieuw want in 2014 kwam Letters of Note uit van Shaun Usher. Dat is de internationale pendant van dit boek, waarvan ik de Nederlandse vertaling net in huis heb, Brieven van belang.

Waar ik altijd wel foutjes in boeken ontdek heb ik die nu eerlijk gezegd niet gezien. Even veerde ik op bij een emigrantenbrief uit Toronto, Australië. Toronto ligt natuurlijk in Canada… Tot ik las dat de brief eerst naar Toronto in Canada gestuurd was, terwijl er toch duidelijk Toronto in Australië op stond. Ik leer steeds weer bij.

2 reacties
  1. Hoi Koen, een prachtige recensie, en een boek dat ik onmiddellijk op mijn nog te lezen lijst ga plaatsen. Ik wacht wel tot ze het boek bij de Utrechtse bibliotheek hebben, want ik zit momenteel een beetje krap bij kas. Groetjes, Erik

  2. Dank je wel, veel leesplezier dan maar dat gaat wel lukken!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: