Johannes

9046824500.01._SX450_SY635_SCLZZZZZZZ_
In 2014 had ik van culinair recensent Johannes van Dam zijn standaardwerk al gelezen, DeDikkeVanDam, maar zijn biografie liet nog even op zich wachten. Dit jaar verscheen hij, geschreven door Jeroen Thijssen.

Het is geen dikke pil, 300 pagina’s, en je vliegt er doorheen. Het begint met het auto-ongeluk waarbij zijn vader om het leven komt en waarbij Johannes en zijn zusje gered worden. Of waarbij Johannes, volgens eigen zeggen, zijn zusje redt. Daar wordt de toon ook een beetje gezet, want Johannes is zeer stellig in zijn uitspraken, zijn leven lang.

De vroege verhalen zijn direct al ‘larger than life’. Zijn eerste vriendinnetje is de latere mevrouw Haitink. Anti-sportief als hij is, heeft hij Jan Mulder uitgevangen met kastie-bal (Mulder herinnert zich niets). Voor het verhaal geeft het niet, je komt er lekker in zo. Als hij in Amsterdam studeert (hij maakt geen studie af) staat hij vooraan als de rookbommen bij het huwelijk van Beatrix en Claus gegooid worden.

Wat wel duidelijk wordt in die tijd is zijn liefde voor koken en eten. Bij de studentenvereniging zat hij in de kookcommissie en in de commune waar hij enige tijd woonde verzorgde hij ook alle maaltijden.

Naast liefde voor eten was er de liefde voor boeken. Hij ging werken op het Spui in boekhandel Athenaeum. Hij lijdt aan depressies en tracht deze te ontvluchten door enige tijd in de Pyreneeën te gaan wonen. Dat helpt hem niet, maar hij vindt er wel het mes dat hij later theatraal uit de vestzak zal pakken bij al zijn proeverijen;

Ooit kwam er een groepje boeren uit de omgeving mee-eten. Tot mijn verbazing zag ik hoe voor hen zonder mes werd gedekt…trots toonden ze me wat ze uit hun zak tevoorschijn haalden: hun Laguiole…Een Laguiole heeft een elegant gebogen heft van hoorn…Daar eet een boer zijn middagmaal mee. En vilt hij een konijn. En snijdt hij een dooie tak van zijn kwee. Haalt een braamstruik weg. Haalt de aarde onder zijn nagels vandaan. Maakt een fles wijn open. Ent een perzikboom. Wipt een slak uit zijn huisje. Maakt een fles wijn open…

Terug in Nederland werkt hij als redacteur en in een kookboekenwinkel. Die laatste zal hij ook overnemen maar het wordt een chaos. Hij heeft geen idee wat hij omzet. Heeft liever ook geen klanten in de winkel, of ze moeten verstand van zaken hebben en dat vindt hij meestal van niet. Hij kan op het botte af reageren en verklaart dat door te zeggen dat hij aan Asperger lijdt. Wat overigens nooit officieel vastgesteld wordt.

De winkel wordt overgenomen en de tweedehands boeken neemt hij mee. Dat zal de basis vormen voor zijn latere, omvangrijke verzameling boeken en geschriften. Hij begint dan met zijn culinaire recensies en pakt direct het gerenommeerde Rotterdamse restaurant Parkheuvel aan. Ook de bistro van Hotel Krasnapolsky krijgt er ongenadig van langs. Deze recensie krijgt als titel ‘EEN MOORDAANSLAG?’ en doet uit de doeken dat de lever die geserveerd werd volkomen bedorven was.

Hij wordt meer en meer bekend (of berucht) en er zijn restaurants met Johannes-protocollen. Wat te doen als hij binnenkomt (niet vragen of het gesmaakt heeft). Zelf geeft hij een inkijkje in zijn werkwijze;

Hij heeft een methode, die hij ‘bijna wetenschappelijk’ noemt. Daarvoor maakt hij gebruik van zijn ‘omvangrijke wetenschappelijke bibliotheek’…In het restaurant bestudeert hij het menu op compositie en kiest dan acht representatieve gerechten, waarvan een deel nog bereid moet worden, een ander deel mag vooraf klaar zijn gemaakt; patés bijvoorbeeld.
‘Ik onderscheid het idee en de uitvoering van elkaar,’ zegt hij. ‘Een kok kan immers ook een slechte dag hebben. Daar houd ik rekening mee. Ik bedrijf geen incidentenjournalistiek.’

Het is boeiend om te lezen en de voors en tegens van zijn methode komen uitgebreid aan bod. Hij is ontegenzeggelijk een betweter maar heeft ook vaak gelijk. Aan de andere kant, hij komt op weinig plaatsen, dus heeft nooit een champignonkwekerij of zalmvisser van dichtbij gezien, hij haalt alles uit zijn boeken. Waar anderen anoniem proeven zal hij altijd het beste bord eten voor zijn neus krijgen (Ja, maar ze kunnen de patat voor mij niet ineens anders zijn gaan bakken).

Zijn huis aan het Spui wordt meer en meer ontoegankelijk door alles wat hij verzamelt en uiteindelijk besluit hij met twee medeverzamelaars, Bart Cuperus en Joop Witteveen, om de gezamenlijke collectie na te laten aan de Universiteitsbibliotheek van de Universiteit van Amsterdam. Dan wordt ook duidelijk hoe bijzonder de verzameling van Van Dam is. Oude drukken en zeldzame uitgaven, die hebben ze al lang in de bibliotheek, maar bij Van Dam kan je terecht voor alle hedendaagse kookboeken maar, en dat laat zijn passie zien, ook het eerste magnetronkookboek, de kookboeken van alle fornuisleveranciers, de foldertjes van “Melk, de witte motor” en ga zo maar door.

Qua gezondheid gaat het steeds slechter. Hij heeft overgewicht, had al diabetes en op een gegeven moment kan zijn hart het niet meer aan. Het boek eindigt mooi met de betekenis van Johannes van Dam voor de culinaire wereld. De prijs die naar hem is vernoemd. Zijn invloed op recensenten en chefs, zijn verzameling keukengerei in Museum van Loon, maar bovenal zijn boeken en zijn immense bibliotheek die nog altijd veel wordt geraadpleegd.

Zoals gezegd leest het boek vlot door en mis ik weinig dingen, of het moet de meester in de keuken zelf zijn. Bijna nergens lees ik hoe hij zelf aan de slag gaat met potten en pannen om al die kennis in de praktijk toe te passen, los van de aardappelpuree waar hij zo verzot op was. Verder, een mooi monumentje voor een markante man.

7 reacties
  1. Hoi Koen, dit lijkt mij geweldig, een biografie over Johannes van Dam! Dit boek komt onmiddellijk op mijn nog te lezen lijst. Groetjes, Erik

  2. Veel plezier Erik, lijkt me ook echt wat voor jou!

  3. Hoi Koen, ben er net in begonnen en het leest erg prettig. Ik denk dat ik het boek wel binnen een paar dagen uit heb. Groetjes, Erik

  4. Hoi Erik, het is ook geen heel dik boek maar het leest idd lekker weg, veel plezier ermee!

  5. Hoi Koen, ik heb de biografie uit en er erg van genoten. Veel biografen maken de fout (in mijn ogen althans) om het hele leven van hun hoofdpersoon uit te spitten en daar dan een enorm boekwerk van minstens 1.000 bladzijden over te schrijven, met een uitgebreid notenapparaat van nog eens 100 bladzijden om de bron te vermelden van alles wat die persoon gezegd of gedaan heeft. Dit heet wetenschappelijk te zijn, maar is vaak niet om door te komen.

    Wat dat betreft kunnen deze schrijvers een voorbeeld nemen aan deze biografie van Jeroen Thijssen, van net 300 bladzijden. Geen moeilijk gedoe, gewoon een lekker vlot lezend verhaal met de nodige humor verteld. Tijdens het lezen heb ik regelmatig hardop zitten lachen en dat lijkt mij een heel goed teken. Boeken zijn er natuurlijk om wat van te leren, maar toch vooral ook om ons mee te vermaken. Ik heb zelfs zin om er nu een eigen blogstukje over te schrijven, maar dat doe ik nu even niet. Wat mij betreft een prettig leesbare en erg onderhoudende biografie, al moet ik zeggen dat ik het laatste gedeelte van het boek wat minder vind. Groetjes, Erik

    • Leuk dat je er van genoten hebt Erik, ik vond het ook de moeite waard. Zg. wetenschappelijk onderlegde biografieën mag ik ook wel graag lezen hoor, het is meer werk maar vaak voegen al die noten wel wat toe. Ik heb de noten wel liever onderaan de pagina dan achterin, dat scheelt in het doorlezen

  6. Hoi Koen, ik ben weer begonnen met bloggen. Zojuist heb ik mijn bespreking van het boek van Jeroen Thijssen gepubliceerd. Groetjes, Erik

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: