Van Oorschot

9028261400.01._SX450_SY635_SCLZZZZZZZ_
Met mijn interesse voor het Nederlands literatuurlandschap kon ik niet om Geert van Oorschot, uitgever van Arjen Fortuin heen. Met ruim 600 pagina’s is dit een biografie die mij veel heeft bijgebracht over het literaire klimaat in Nederland uit de vorige eeuw.

Het vak leerde hij bij Uitgeverij Stols en bij Uitgeverij Querido. Na de oorlog vestigde hij zich als zelfstandig uitgever in Amsterdam, inmiddels met zijn tweede vrouw Hillie Munneke. Eigenlijk begint daar het grote uitgeversavontuur en blijkt waar de grote kracht van Van Oorschot in zit. Hij zorgt allereerst voor een goede catalogus met auteurs als Multatuli, Du Perron en Couperus. Hij wordt wel de uitgever van de dode schrijvers genoemd. Dat deert hem niet, ook nieuwe talenten als Hermans en Van het Reve gaan met hem in zee.

Vervolgens zorgt hij voor herkenbaarheid, door de vormgever Helmut Salden aan te trekken. Een nukkige, compromisloze Duitser maar een vakman, onder meer verantwoordelijk voor het vignet dat nog altijd de boeken van Van Oorschot siert.

Verder was Van Oorschot niet bang voor grote projecten. De complete Multatuli, de Russische Bibliotheek, de complete Belle van Zuijlen, er waren astronomische investeringen voor nodig maar Van Oorschot praatte en sleurde onvermoeibaar, net zolang tot hij het voor elkaar had. Het boek maakt zeer duidelijk dat hij heel nauw naar de kosten keek; erven liet hij van royalty’s afzien, kosten werden links en rechts ingehouden op honoraria van schrijvers en vertalers en als er werd geklaagd dan kon hij een waar rookgordijn van cijfers optrekken ter verantwoording.

Dat was dan ook zijn valkuil. Een enorm temperament en enorme gedrevenheid waardoor hij mensen aantrok en afstootte. Hermans, Van het Reve, Salden en een hele berg anderen, hij ging er mee in zee en kreeg er de grootste ruzie mee. Anderen konden beter met hem omgaan, zoals de weduwe van Menno ter Braak, van wie hij ook het complete werk uitgaf;

‘Natuurlijk is van O. een gek en een barbaar en een fantast en een bezetene en wat je maar wilt. Maar zonder die eigenschappen had hij nooit deze uitgeverij gehad en was ook het Verzameld werk van Ter Braak nooit verschenen. Het kan best zijn dat hij mensen heeft bedonderd en dan was hij slimmer dan die mensen. Ik heb zelf enorme ruzies met hem uitgevochten en een grote bek gezet tegenover de zijne.’

Van Oorschot dendert door. Met zijn blad Tirade bijvoorbeeld. Hij had al eerder bladen uitgegeven en talloze redacties versleten, maar Tirade zou hem overleven. Een blad vond hij nodig om aan het maatschappelijk debat deel te nemen. Waar Van Oorschot altijd dichter wilde worden, brak hij door als schrijver met zijn boek Twee vorstinnen en een vorst, onder het pseudoniem R.J. Peskens. Daar hield het succes als schrijver ook wel op;

‘R.J. Peskens is reeds geruime tijd aan het nadenken of de boeken welke hij in portefeuille heeft wel goed genoeg zijn voor publicatie,’ schreef hij eind 1978 aan criticus Wam de Moor. En het was niet goed genoeg. Achteraf beschouwd was R.J. Peskens bij het verschijnen van zijn debuut al uitgeschreven.

Privé kreeg van Oorschot een dreun te verwerken met de zelfmoord van zijn zoon Guido. Er kwam druk te staan op zijn huwelijk met Hillie maar ze bleven bij elkaar tot haar dood in 1979. Een andere constante in zijn leven was zijn goede vriendin, schrijfster, dichteres en psychiater Vasalis met wie hij in contact bleef tot aan zijn dood in 1987.

Ik vond het een prachtig boek om te lezen. Ik heb de liefde voor poëzie van Van Oorschot nog niet genoemd maar die komt uitgebreid aan bod en deed mij een aantal bundels bestellen, onder meer van Jan van Nijlen, Christiaan J. van Geel, Richard Minne en Jan Emmens. Zijn omgang met de literaire grootheden zoals wij ze kennen is fascinerend. De clashes met Hermans en Van het Reve, het afserveren van Biesheuvel, een A.F. Th. van der Heijden die met het zweet in zijn handjes Van Oorschot niet durft aan te spreken (hoewel hij voor een kop koffie was uitgenodigd) en ga maar door. Een eigenzinnig man die uiteindelijk een pracht van een bedrijf heeft nagelaten.

Advertenties
6 reacties
  1. Van Oorschot heeft zeker hoge kwalitiit boeken uitgegeven. Ook verzamelpoëzie. Ik heb vroeger ook bijna nog eens bij een uitteverij gewerkt die ook goed vond. Gelukkig maar dan van Oorschot maar een uitgever is geworden. Misschien is dat wel waardevoller uiteindelijk. Zelf heb ik net een biografie van Leonard Cohen uitgelezen. Wat ik ook erg interessant vond. Je kan niet alles lezen.

  2. Met name op het gebied van poëzie ben ik erg nieuwsgierig geworden door dit boek. Die biografie van Cohen komt er misschien ook nog wel een keer maar inderdaad, je moet soms keuzes maken

  3. Hoi Koen, mooie bespreking! Ik ben ook wel geïnteresseerd in Geert van Oorschot, al is het alleen maar vanwege de serie “De Russische bibliotheek” die hij heeft uitgegeven. De meeste delen van die serie heb ik gelezen (alles van Boenin, Dostojewski, Gogol, Poesjkin, Toergenjew, Tolstoj, Tsjechow) en ik beschouw die serie als de mooiste serie boeken in de Nederlandse taal die ik ken. Overigens heb ik Geert van Oorschot zelf onder zijn pseudoniem R.J. Peskens ook gelezen en die man kon echt wel goed schrijven. Maar ja, dan de kwesties van keuzes maken. Er zijn nog zo veel boeken die ik nog wil (her)lezen dat deze biografie wel door mij ongelezen zal blijven. Hoe is trouwens de stijl van Arjen Fortuin, kan die een beetje schrijven? Ik heb zelf behoorlijk wat biografieën gelezen en in alle eerlijkheid moet ik toch wel zeggen dat veel biografen niet zulke goede schrijvers zijn als diegenen waarover zij hun biografie schrijven. Groetjes, Erik

  4. Die keuzes…ken het probleem. Ik moet onderhand oppassen dat ik niet meer boeken over schrijvers en uitgevers lees dan de werken zelf. aan de andere kant, ik lees lekker wat ik zelf wil 🙂 Fortuin schrijft onderhoudend, althans ik ging er vlot doorheen. Soms uitputtend in details, zoals over de prijzen van boekbanden, bindwerk etc., maar dit wel ter illustratie op welk niveau rechtszaken uitgevochten werden, dus mij stoorde dat helemaal niet.

  5. Joke zei:

    O leuk om te lezen, dit is een boek wat bij mij ook hoog op de lijst ‘boeken over boeken’ staat!
    Ook trouwens de biografie van Emanuel Querido van Willem van Toorn!

  6. Ja, ik zag inderdaad dat er ook een biografie van Querido was dus die heb ik ook op de lijst staan. De biografie over Polak schijnt weer niet zo goed geschreven te zijn volgens http://boekendagboek.blogspot.nl/ , dus die koop ik maar niet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: