Ongemak

AVond-is-ongemak
Ik was benieuwd naar De avond is ongemak van Marieke Lucas Rijneveld. Toegegeven, daar heeft het winnen van de International Booker Prize aan meegeholpen, want het boek lag natuurlijk al even in de winkel.

Het is het verhaal van een gereformeerd boerengezin, verteld door de ogen van de tienjarige dochter Jas, dat te maken krijgt met het verlies van de oudste zoon en broer, Matthies. Hij komt om tijdens het schaatsen. Jas wilde graag met hem mee en hier werd ik meteen getroffen door Rijneveld’s taalgebruik;

Ik liep al een paar dagen op schaatsen door de boerderij, handen op de rug en beschermers om de ijzers zodat er niet teveel strepen in de vloerbedekking kwamen, want dan hoefde moeder niet met het platte mondstuk van de stofzuiger mijn verlangen naar de toer uit de vloer te halen.

Ze mag niet mee, want Matthies zegt;

‘Nee, dat kan niet,’ zei hij. En toen zachter, zodat alleen ik het kon horen: ‘Omdat we naar de overkant gaan.’

Alsof hij al aan de oever van de Styx staat. Matthies gaat dood en stort het gezin in een diepe rouw. Een rouw waarover niet gesproken wordt, maar die zich uit in allerlei andere dingen. Jas vlucht in rituelen. Zij houdt haar jas aan en verzamelt vertrouwenwekkende voorwerpen in haar zakken. De scherven van haar spaarpot, de snorharen van haar konijn Dieuwertje. Ze vangt een paar padden, bewaart ze in een emmer en weet dat als die padden gaan paren en eten, alles weer goed komt op de boerderij.

Vader en moeder lijden in stilte. De liefde lijkt weg, moeder wil zelf dood en de voedersilo keert steeds terug als optie voor haar om er af te springen. Vader is druk met de koeien en strooit waar nodig met stichtelijke bijbelteksten.

Naarmate de tijd verstrijkt wordt de sfeer steeds beklemmender. Broertje Obbe wordt steeds wreder tegenover de dieren om hen heen. Jas weigert te poepen en er wordt gezocht naar manieren om de stoelgang te bevorderen. Onverbloemd beschrijft Rijneveld hoe vader hiertoe een stuk groene zeep in haar anus duwt, wat de zaak op gang zou moeten brengen. Dat schrijven zonder gène is kenmerkend voor het hele verhaal. Het proeven van stierensperma, het voelen in koeienkonten, de ruwe randjes in dit boek zijn alom aanwezig. Het zal geen toeval zijn dat er een motto van de meester in dit genre, Jan Wolkers, voor in het boek staat.

Als de familie in hun verdriet ook nog getroffen wordt door de MKZ-crisis is de ellende wel compleet. De hele veestapel moet geruimd worden. Zo wordt de misère mooi opgebouwd in het verhaal waarbij ik het einde voor de lezer laat.

Het verhaal is uitgebreid bejubeld en heeft natuurlijk niet voor niets die belangrijke prijs gewonnen. Kan ik me dan vindenin al die loftuitingen? Voor een groot deel zeker. Ik zei al dat ik al snel getroffen werd door het taalgebruik van Rijneveld. Dat komt ook door de treffende vergelijkingen die ze gebruikt;

Moeder zuchtte: ‘Ik kan het ook nooit goed doen hè’, en ze liet haar mondhoeken hangen. Die hingen de laatste tijd continu, alsof er fruitgewichtjes aan zaten zoals aan het tafelkleed op de tuintafel.

…maar volwassenen zijn verwarrend, omdat hun hoofden als een Tetris-spelletje werken en al hun zorgen op de juiste plek moeten inparkeren.

Zo staan er veel vergelijkingen in het boek en ik word er kregelig van als deze vergezocht zijn of simpelweg onlogisch en dat is hier niet het geval, ze voegen hier iets toe en zijn mooi gevonden. Ze kunnen in een volgend boek hooguit iets meer gedoseerd worden. Dat geldt wat mij betreft niet voor de herhalingen, die vind ik juist weer sterk. Steeds weer voelen in de zakken van de jas, de dreigende dood van het konijn én van moeder, vader met zijn litanie van bijbelspreuken, dat werkt prima.

Toen ik het boek kocht dacht ik wel even ‘weer die bekende thema’s van platteland en geloof’, we hebben Jan Siebelink en Franca Treur toch al gehad, maar toen ik dit boek las verdwenen die boeken snel naar de achtergrond. Ik werd meegenomen door het verhaal en vooral door de sfeer, waarbij het helpt dat Rijneveld precies weet waarover ze het heeft; volgens mij werkt ze nog steeds af en toe op de boerderij.

4 reacties
  1. Ik heb het hier ook nog liggen. Zal er maar eens rap werk van zien te maken.

  2. Hoi Koen, bedankt weer voor je mooie recensie! Ik denk dat ik dit boek ondanks de International Booker Prize maar aan mij voorbij laat gaan. Groetjes, Erik

  3. Graag gedaan. Genoeg andere boeken om te lezen hoor Erik 🙂

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: