Slapen

Image
Hoewel Henry Roth 89 jaar werd, schreef hij maar een paar werken, waarvan dit boek, Noem het maar slaap, ooit eens op een lijst heeft gestaan van Most Neglected Books (Symposium The American Scholar, 1956). Ik weet niet of dat nu ook nog opgaat, ik hoor er eigenlijk weinig van. Ten onrechte, het is een prachtig boek. Ik ben het tegengekomen in Maarten ’t Hart’s bundel De som van misverstanden, en citeer hieronder af en toe vrij naar hem.

Het is het verhaal uit het jonge leven van de Joodse David Schearl. Het beschrijft drie jaar uit zijn jeugd, van zes tot negen jaar, als hij met zijn moeder van de boot komt in de haven van New York, in het jaar 1907. Ze worden opgehaald door de vader, een paranoïde, kwade, maar ook tragische figuur. Iemand die het moeilijk vindt een bestaan op te bouwen in de arme buurten van New York. De geladen sfeer als vader thuis komt hangt door het hele boek over het verhaal;

En toen zijn vader thuiskwam, kwam hij weer alleen binnen. Zijn aanblik die avond was schrikwekkend. Nooit, zelfs niet op de avond toen hij David geslagen had, had hij zo’n dodelijke, zo’n electrische woede uitgestraald. Het was alsof zijn hele lichaam smeulde, een sterke, kloppende, klonterende uitstraling stroomde uit hem, een donkere, verterende damp die nog des te angstaanjagender was omdat David voelde hoe dun de atmosfeer was waarin de schrikwekkende vulkaan zat opgesloten.

Weer geen gezellige avond. Als de zus van David’s moeder, de volle Bertha komt logeren, krijgt vader wat tegengas. Bertha vindt een vrijer en begint een snoepwinkel. David bezoekt de ‘cheder’, de Joodse school waar een strenge rebbe het uiteindelijk toch in hem ziet zitten. Hij maakt vrienden, verliest ze ook weer en doet zijn eerste sexuele ervaring op (‘vies spelen’).

Het lijken alledaagse dingen maar er zit een duidelijke structuur in het boek. Van de vier delen gaat het eerste duidelijk over David en zijn moeder Genya. De twee hebben een hechte band en verweren zich gezamenlijk tegen vader. Vader’s collega, Luter, wil meer van Genya en probeert haar te verleiden tot ontrouw. In het tweede deel voert tante Bertha de boventoon. In een gesprek met Bertha hoort zij over een affaire van moeder met een organist in het verleden. Het derde deel gaat voornamelijk over de Joodse identiteit door het bezoek van David aan de ‘cheder’. In het laatste deel komt alles samen. De rebbe hoort over de affaire van David’s moeder en confronteert haar ermee, vader hoort het aan en draait door en de finale is een feit. Roth weet met korte, krachtige zinnen of flarden daarvan mooi een sfeer neer te zetten, in dit geval de verwarring van David als hij wegrent na een ruzie;

…Kan niet gaan! Kan niet! Pijn! Ow! Mamme! Mamme! Bang keek hij over zijn schouder, zijn ogen gleden naar boven…Is nog niet! Ow! Vechten nog! Hij! Wat doet hij! Mamme! Mamme! Hij slaat! Ow! Kan niet hollen! Ergens heen! Blijf hier! Vindt! Kijk! Wacht tot…Wacht! Wacht! Bang! Verstop! Ergens heen…Waar?

Het verdient overigens aanbeveling om de Nederlandse versie te lezen, omdat de oorspronkelijke versie vol staat met Amerikaanse slang, Jiddisch Amerikaans en scheldwoorden. Ook in de vertaling valt er geweldig veel te genieten van zinsneden als;

‘Alleen de vaart van kraanvogels op de hoogtepunten van hun vlucht is de moeite van het rekenen waard. De rest is lawaai op Purim.’

Het intrigeert mij wel waarom, naast wat korte verhalen er nog maar één enkele roman door Roth is geschreven, Mercy of a rude stream . Zou hij hebben aangevoeld dat dit lastig te evenaren is? Geen idee, ik vind dit wel een dijk van een boek.

Vertaling; Jean A. Schalekamp en Beccy de Vries

Advertenties
7 reacties
  1. Wat een boeiende bespreking, en mooi dat je een wat vergeten boek aandacht geeft. De titel is bij kenners van de Amerikaanse literatuur wel goed bekend, maar zelf heb ik het nog nooit gelezen, hoewel ik in het verleden juist veel aan Amerikaans-Joodse schrijvers heb gedaan. Ik ga eens kijken of het ook als e-boek verkrijgbaar is en zo ja, dan komt het op mijn verlanglijstje.

  2. Daar ga je geen spijt van krijgen Anna, ongelofelijk dat een twintiger zoiets kan schrijven…

  3. Hoi Koen, ik ben zojuist met mijn eigen blog begonnen: erikleest.blogspot.nl. Ik ben benieuwd wat je er van vindt. Om te beginnen heb ik een aantal besprekingen geplaatst die al op librarything stonden. Groetjes, Erik

  4. Leuk Erik! Ik heb al een reactie op je blog geplaatst

  5. Linda zei:

    Beste Koen,

    Een beetje een rare vraag, maar ik vroeg mij af of en welke editie van dit boek je in je bezit hebt? Degene met het (stof)omslag die je bij je post hebt geplaatst? Ik ben namelijk voor Uitgeverij Prometheus op zoek naar precies dit omslag (het oorspronkelijk omslag van de Nederlandse vertaling uit 1966) om in te scannen voor een nieuwe uitgave, maar het blijkt tot nu toe een onmogelijke zoektocht. Als je dit omslag hebt en we het zouden mogen lenen om in te scannen zou je ons enorm uit de brand helpen. Ik hoor graag van je!

    Hartelijk bedankt en met vriendelijke groeten,
    Linda van der Wende
    Productieafdeling Uitgeverij Prometheus-Bert Bakker

  6. Hallo Linda,

    Ik heb inderdaad de vertaling uit 1966 hier, van Uitgeverij Contact Amsterdam, met het stofomslag zoals afgebeeld boven de post. Uiteraard kunnen jullie het lenen om te scannen. Geef maar aan wat handig is voor jullie.

    Met groet, Koen de Jager

    • Linda zei:

      Hallo Koen,

      Wat een goed nieuws, hier zijn wij heel blij mee!! Zou je het boek op willen sturen (natuurlijk op onze kosten) en dan sturen wij het zo snel mogelijk ook weer terug? Of woon je toevallig in (de buurt van) Amsterdam? Dan zou ook iemand het bij je op kunnen komen halen en weer terug brengen. Misschien is het handig als je mij je antwoord even mailt op mijn directe emailadres: productieafdeling@pbo.nl

      Veel dank!

      Groeten,
      Linda

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: