Reinbert

Afbeelding
Reinbert de Leeuw, mens of melodie van Thea Derks is een ongeautoriseerde biografie van één van Nederlands grootste muziekpioniers. Ongeautoriseerd, omdat De Leeuw aanvankelijk zijn medewerking had toegezegd, maar daar op terugkwam. Het is breed uitgemeten in de pers, hij was kwaad over een aantal passages, dus gaf geen toestemming. Ik kom er op terug.

In vogelvlucht, De Leeuw is kind van twee psychiaters. Ouders, die hij jong verliest. Aanvankelijk studeert hij Nederlands, maar hij besluit voor de (moderne) muziek te kiezen. Hoewel hij muziek componeert, komt De Leeuw terecht in het spanningsveld tussen componeren en uitvoeren. De Leeuw over de componist Mauricio Kagel en zijn compromisloze gedrag:

‘Als je zo bruist van ideeën is dat logisch. Dan staat alles in dienst van het creatieve en heb je geen ruimte voor interesse in een ander. Ik kan me zo’n leven niet voorstellen, want als uitvoerder heb je precies de tegenovergestelde houding. Je moet je totaal open durven stellen, bereid te zijn je te laten meeslepen en overtuigen door het werk van anderen. Voor mij is dat ook het wezenlijke conflict in mijn bestaan geweest, het spanningsveld tussen componeren en uitvoeren. Ik koos voor het laatste.’

Dat is wat dit boek overduidelijk maakt. De Leeuw gaat volledig voor de muziek en de bedoelingen van de componist. Hoe lastig het werk ook, hoe veeleisend de componist ook, zelfs als de componist zichzelf tegenspreekt, De Leeuw staat volledig achter het werk en gaat onvermoeibaar door. Zonder overigens zichzelf te verliezen, hij brengt zijn eigen ideeën in en men luistert naar hem.

Zo wordt De Leeuw een steeds belangrijker persoon in de muziekwereld. Hij is een prominent in de beruchte Notenkrakersactie en bekleedt later vooraanstaande functies in diverse besturen. Dat gaat zover dat hij als ‘kunstpaus’ wordt gezien en dat er kritische artikelen verschijnen over zijn invloed in de muziekwereld. De Leeuw is woest over insinuaties als zal hij uit zijn op macht of invloed hebben op benoemingen van mensen in bepaalde functies. Ook het feit dat zijn Schönberg Ensemble het leeuwendeel van de overheidssubsidie opslokt verdedigt hij uit alle macht.

Dit gezegd hebbend, uit het boek blijkt overduidelijk de immense betrokkenheid van De Leeuw bij de muziek die hij uitvoert. Componisten als Messiaen, Ligeti, Kurtág, Ustvolskaja, Gubaidulina, Vivier en natuurlijk Schönberg, hij pakt ze bij de lurven en weet zijn musici én het publiek mee te krijgen. Hij is daarbij niet de makkelijkste. Alles moet en zal precies volgens de wensen van de componist en hij drijft de musici tot het uiterste. Een proeve:

‘Dat hij zich soms schijnbaar bot of autoritair gedraagt, is geen vorm van arrogantie maar komt doordat hij volkomen opgaat in de muziek. Hij kan zich gewoon niet voorstellen dat anderen minder bevlogen en gedreven zijn dan hij en een compositie niet zo diep kunnen of willen doorgronden.’
De Leeuw herkent zich wel in deze analyse: ‘Voor mij geldt inderdaad: als je geen deelgenoot kunt worden van de extase van Messiaen, wat voor armzalig leven leid je dan?’

De Leeuw ten voeten uit. Ik heb dit boek als muziekliefhebber gelezen. In de kast staat het nodige van De Leeuw en zijn Schönberg Ensemble, maar ik heb enorm veel bijgeleerd. Ik kan het allemaal opnieuw beluisteren, met andere oren en dat is pure winst. Als je niet bekend bent met moderne muziek, dan spat de begeestering van De Leeuw je tegemoet, ik zou de muziek alle kans geven.

Dan de mens zelf. Ik ben er van overtuigd dat De Leeuw alleen voor de muziek leeft en deze zo zuiver mogelijk naar het publiek wil overbrengen. Derks laat hierbij iemand zien met al zijn kwaliteiten en valkuilen. Hij is celibatair, niet makkelijk en op het botte af soms. Hij is ook goedlachs en stralend enthousiast na een geslaagde uitvoering. Ik geloof best dat hij zijn invloed heeft doen gelden op de muziekcultuur daar waar hij kon, hoezeer hij het ook ontkent. Ik geloof ook dat dat niet was ter zelfverrijking, maar dat het wel degelijk om de muziek ging. Waarom De Leeuw zo woedend was toen de biografie ongeautoriseerd verscheen? Waarschijnlijk vanwege zijn privé-leven, waarvan hij vindt dat het niet ter zake doet. Het geeft mij echter een volledig beeld van een groot musicus. Ik zou blij zijn met zo’n monument.

Advertenties
19 reacties
  1. Mooie, wervende bespreking! Ik ben om en ga het boek op mijn verlanglijstje zetten, zelfs al ben ik nog steeds niet zo goed doorgedrongen tot de meeste eigentijdse muziek (wat ongetwijfeld aan mij ligt).
    Het stuk van Ustvolskaya is trouwens verrassend mooi en spannend.

    • Nancy op de dijk zei:

      Nee hoor, dat ligt niet aan jou, de meeste atonale muziek is nu eenmaal niet te pruimen. Maar musici die daar hun living van maken willen je altijd wijs maken dat het aan jou ligt, als je er liever niet naar luistert.

      • Floor Vogelaar zei:

        @Nancy… en die musici hebben gelijk! Alleen degene die luistert bepaalt wat hij/zij mooi vindt. Maar zeker is ook dat wanneer je nooit naar eigentijdse muziek luistert, je nooit zult weten of je het mooi vindt. Bovendien verwar je eigentijds met atonaal. Er is inderdaad ook een periode geweest waarin dat bijna altijd juist was, maar die periode ligt inmiddels weer ver achter ons. Tonaal mag weer, mooi mag weer. Donderdag een nieuw stuk gehoord van Kate Moore dat zeer eigentijds en zeer mooi was. Heerlijk om naar te luisteren. Luisteren naar eigentijdse muziek is steeds luisteren naar iets nieuws. Anders dan luisteren naar een stuk dat je allang kent en waarvan je hoopt dat deze uitvoering mooi zal zijn.

  2. Leuk! Ik kan me goed voorstellen dat je nog meer wilt beluisteren als je het boek gelezen hebt. Als het je te pakken krijgt zijn de boeken van Elmer Schönberger (Het GebrokenOor) en Alex Ross (De rest is lawaai) ook aanraders

  3. Floor Vogelaar zei:

    een mooie boekbespreking waarin de conclusies verrassend dicht bij de mijne komen. Hoewel verrassend? nee eigenlijk niet. Hij is immers beschreven zoals hij was, werd en is: een man met immense muzikale kwaliteiten en (gelukkig) ook enkele tekortkomingen. De subtitel is een vraagstuk op zich…

  4. Hallo Floor, staan je conclusies ook in een bespreking? Kan ook haast geen andere conclusie trekken. Ik heb ook andere recensies gelezen, waarvan die van Emanuel Overbeeke de meest kritische was, maar andere recensies komen hier ook op ook. Overigens is de recensie van Overbeeke vakinhoudelijk natuurlijk sterk, ik schrijf echt vanuit liefhebbers-oogpunt.

    • Floor Vogelaar zei:

      Nee, ik heb geen bespreking geschreven. Wel veel besprekingen over “ReinbertBio” gelezen. Ook die van Emanuel Overbeke natuurlijk. Grondig en leesbaar. Dat geldt trouwens ook voor zijn boek over Claude Debussy, “Muziek onweerstaanbaar als de zee”. Mijns inziens een aanrader.

  5. Ja, ik heb zijn Debussy-boek in de kast staan om nog te lezen. Ik heb al wel zijn boek uit over de Nederlandse muziek bij Nederlandse symfonieorkesten. Dit soort boeken geven onderhand een prachtig beeld van de muziekcultuur hier (samen met de boeken over Matthijs Vermeulen, Diepenbrock, Jan van Gilse, Röntgen). Er is zoveel moois…

  6. Erik Scheffers zei:

    Hoi Koen, mooie bespreking. Ik moet zeggen dat ik niet zoveel lees over muziek, hoewel ik een aantal muziekgidsen thuis heb staan. Ik geloof dat ik er toch de voorkeur aan geef om de muziek te beluisteren in plaat van er over te lezen. Bij het luisteren naar klassieke muziek ligt bij mij rond 1920 een keerpunt. Bijna alle klassieke muziek die voor die tijd geschreven is vind ik mooi, heel veel van wat er na komt vind ik minder mooi (soms zelfs niet om aan te horen). Maar ik moet zeggen dat ik nog een beginneling ben op het gebied van de moderne klassieke muziek. Een aantal namen die je in jouw recensie geeft zeggen mij wat, anderen niets. Een paar van mijn favoriete moderne componisten:
    – Rachmaninov: zijn symfonieën en pianoconcerten
    – Britten: de opera Peter Grimes en zijn vioolmuziek
    – Tan Dun: vooral zijn opera Tea vond ik prachtig, helaas is hier nooit een cd-opname van verschenen, alleen te koop als (dure) dvd.
    – Messiaen: sommige stukken. Hij liet zich inspireren door de muziek van zangvogels.
    – Philip Glass: de opera Akhnaten, gezongen in het oud-Egyptisch.
    – Shostakovich: de 7e symfonie.
    – John Rutter: missen, pas ontdekt en prachtige koorzangen. Mijn ontdekking van dit jaar!
    Er is natuurlijk veel meer gecomponeerd, maar dit zijn toch wel de componisten waar ik in de eerste plaats aan denk. Ik ben benieuwd of jij nog tips hebt van muziekstukken waar ik beslist naar moet luisteren. Groetjes, Erik

  7. Hallo Erik, voor mij is het lezen over muziek van ongelofelijke meerwaarde. Zo heb ik de modernere muziek leren waarderen, of eigenlijk liefhebben. Zo heb ik ooit het wrrk van Varèse gekocht, in de uitvoering van Chailly, het KCO en het ASKO. Lees de verhalen erbij en lt het op je inwerken, geweldig! Kijk bovenstaande reporatge over Ustvolskaya en ga luisteren, ik was verkocht. Lees het boek van Schönberger en verdiep je in Morton Feldman. Je hoeft er niet geconcentreerd naar te luisteren, maar zet het op, pak een boek en laat het je overkomen. Messiaen heb ik leren kennen door zijn Quator, maar ben me er in gaan verdiepen en heb heel veel gehoord. Summum was de uitvoering door Metzmacher van zijn opera Saint Francois d’Assise, een wonderwerk! Maar lees het boek van Thea en je wilt ook Ligeti beluisteren, Kagel, Kurtág..ik had veel ervan in huis en met reden gekocht, maar ik kan weer met frisse oren luisteren!

  8. O ja Erik, (ik kan wel even doorgaan hoor…), ik zou de muziek van Charles Ives ook een kans geven. “he Unanswered Question” is prachtig, zijn “Hymns” zeer toegankelijk, maar zijn symfonieën…soms lijkt het alsof er twee orkesten tegelijk spelen er dat er een hoempa-band dwars doorheen loopt, maar ik vind ze onweerstaanbaar. Geef die verzekeringsagent (waar hij overigens ook zeer goed in was, dus niks denigrerends) een kans

  9. Erik Scheffers zei:

    Hoi Koen, van het boek van Alex Ross had ik al eerder gehoord. Dat lijkt mij wel de moeite van het lezen waard. Ik ga de door jouw genoemde componisten zeker eens beluisteren. Groetjes, Erik

  10. Xavier Ruggles zei:

    Een mooie bespreking, waar ik me helemaal in kan vinden. Een stuk beter dan de recensie van Overbeeke, die het boek van Derks overduidelijk niet, of maar half gelezen had. Die schreef dat zij lastige thema’s uit de weg zou zijn gegaan, terwijl zij juist diepgravend vele controverses rond De Leeuw belicht, zoals ook jij opmerkt.

    Zie bijvoorbeeld haar uitvoerige beschrijvingen van de vermeende malversaties rond het Fonds vd Scheppende Toonkunst, zijn terugkerende pogingen tot persbreidel en zijn onverkwikkelijke ruzie met Peter Schat. Ik kan me voorstellen dat De Leeuws wrevel veeleer hierdoor getriggerd werd dan door Derks’ beschrijving van zijn ongelukkige jeugd.

    Trouwens, in het citaat over Kagel lijkt Reinbert ongewild een zelfportret te schetsen -:)

  11. Hallo Xavier, dank voor je reactie. Ik weet ook niet precies welke thema’s Emanuel nog mist maar dat kan ik nog wel eens navragen. Ik heb wel het idee dat er grondig onderzoek is verricht, maar then again, ik ben liefhebber, het is niet mijn vakgebied. Kagel-citaat, dat kopt, eigenlijk is het Reinbert ten voeten uit 🙂

  12. Erik Scheffers zei:

    Hoi Koen, ik zag vorige week in de klassieke speciaalzaak “Smeets” in Heerlen een speciaal uitgegeven box liggen van Reinbert de Leeuw 75 jaar met daarin 8 cd’s met moderne muziek uitgevoerd door Reinbert de Leeuw. Ik heb nog niet alle cd’s daarvan beluisterd, maar het lijkt me een koopje voor 24,50 euro. Groetjes, Erik

  13. Hey Erik, ik heb hem gezien. Niet duur, elders is hij € 44,95 maar er staan veel werken op die ik al van hem heb, maar dank voor de tip!

  14. Ha, mooie box inderdaad, en ik schreef het cd-boekje! De box zou eigenlijk samen met mijn biografie gepresenteerd worden bij Reinberts 75e verjaardag, maar dat ging niet door toen hij deze blokkeerde. Ik stelde ook de cover voor, een ets van Adri Frigge. Voor mijn boek heb ik een nieuwe ets laten maken, door Guus Glass.

  15. Je hebt een goede hand van kiezen want ik vind zowel de ets van Frigge als van Glass een gouden greep

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: