Zeeman

22e1fca3f8e3e46592b57385877444341587343

Aan mijn voormalig vaderland van Michaël Zeeman bevat een caleidoscopisch overzicht van essays en kritieken. Bijna 700 pagina’s van beschouwingen over de kunsten, met de nadruk op literatuur, poëzie en schilderkunst. Hoe ga je daar een recensie over schrijven?

 

Allereerst was ik niet erg bekend met Zeeman. Zijn boekenprogramma miste ik doorgaans wegens een voor mij onhandig tijdstip van uitzenden. Ik wist van zijn immense bibliotheek en ik wist dat hij in Rome resideerde. Dat was het dan wel. Toen kreeg ik dit boek in handen en een blik op de inhoudsopgave deed mij het ogenblikkelijk aanschaffen, wetend dat mijn wensenlijst er weer aardig door zou groeien.

 

Dat klopt dan ook. Er trekt een bonte stoet schrijvers voorbij die ik nog niet aan mijn pantheon heb toegevoegd. Marcel Reich-Ranicki, Saul Bellow, Mike Dash, Antjie Krog en Paul Celan zijn zo maar een paar namen waarvan ik de boeken ooit eens zal aanschaffen.

 

Veel van de stukken verschenen als recensies in de Volkskrant in de periode 1990-2009. De stukken zijn kort en bondig en dat is de reden dat er zeer veel beschreven wordt.  Vaak positief, niet altijd. Zo krijgt hij een roman van de Amerikaanse anglist en filosoof Bruce Duffy in handen getiteld De wereld die ik aantrof:

 

Zijn held is Ludwig Wittgenstein: dan zit je goed, want die is inmiddels al twintig jaar in de mode, moet hij gedacht hebben. Wittgensteins levensgeschiedenis en de levensverhalen van een touringcar vol tijdgenoten vormden de stof voor Duffy’s roman…Vijfhonderd bladzijden Wittgenstein en zijn vrienden, met veel filosofische dialogen…dat is alsof je met generaal Norman Schwarzkopf en zijn kornuiten een schoolplein aandoet en dan vraagt of er nog iemand zin had in een robbertje vechten.

 

Exit Duffy. Maar een paar besprekingen later zitten we in de lucide gedichten van
J.W. Oerlemans. Nooit van gehoord, maar o zo intrigerend:

 

Schrijven tegen de dood in

vliegers oplaten voor later

foto’s maken van dierbare gezichten

de maan passeren in gewichtloze kano’s.

 

Bruckner, Virginia Woolf, Georges de la Tour. Van de laatste is er in 1997 een overzichtstentoonstelling in Parijs waar Zeeman zich in heeft verdiept. Het zijn de aangrijpendste schilderijen die hij kent, zoals La Madeleine Fabius. Maria Magdalena kijkt reikhalzend uit naar de dood, haar hand op een schedel, verlicht door een kaarsvlam. Dat maakt nieuwsgierig en de zegeningen van internet toveren die schilderijen in een oogwenk op het scherm. Onderaan dit stuk staat een afbeelding.

 

Het is niet alleen literatuur en schilderkunst. De Meccanotentoonstelling mag rekenen op een serieus essay, hij bespreekt de onvrede na de moord op Pim Fortuyn, hij gaat tekeer tegen de Italiaanse hypocrisie ten opzichte van de prostitutie in dat land en hij belicht een onderzoek naar de bevolking van zijn geboortegrond Marken.

 

De hoofdmoot is de literatuur. Hij heeft het over zijn eigen vakgebied en het referentiekader van waaruit hij werken beoordeelt. Een roman over India lees je anders als je er bent geweest. Het Lelietheater van Lulu Wang valt zo tegen omdat het ons geeft wat wij van China verwachten. Dat dit niet klopt zie je pas als je in China bent geweest, je referentiekader verandert. Hij heeft het over de literaire canon en het ontstaan en gebruik ervan. Natuurlijk is die canon aan verandering onderhevig en in feite non-existent. Geen limitatieve lijst van meesterwerken maar hooguit een pedagogisch hulpmiddel.

 

Zeeman schrijft regelmatig met humor en ironie, zoals in zijn stuk Verloren generatie kiest voor zakelijkheid:

 

Zelfontplooiing, dat was het sleutelwoord van de hoppende hippen, de hiephiephoeraënde hippies, de thans niet zo vaak meer soppende sippen. Oi, wat hebben ze zich heerlijk kunnen ontplooien. En nog. Bob Dylan, de held van hun onbezonnen tijd, moet de Nobelprijs krijgen, geeft niet waarvoor…In Amsterdam is aan hun oude universiteit al een heuse professor benoemd om in kaart te brengen naar welke onbenullige herrie ze indertijd hebben zitten luisteren.

 

Nog mooier is de verhandeling over de vrijmoedige vertaling van Les fleurs du mal van Baudelaire door Peter Verstegen. Zeeman schrijft:

 

In het sonnet ‘Le possédé’, uit de afdeling ‘Spleen et idéal’ van Baudelaires Les fleurs du mal, laat de dichter alle vezels van zijn bevende lijf in een collectieve schreeuw uitbarsten..’O mon cher Belzébuth, je t’adore!’, staat er in het Frans…In zijn vertaling…maakt Peter Verstegen van die uitroep: ‘O Beëlzebub, mijn teerbeminde!’
‘Teerbeminde’: zou ‘t? Daar zou Beëlzebub vermoedelijk toch even van staan te kijken. Want je kan hem desgewenst liefhebben, vereren of adoreren – maar hem met ‘teerbeminde’ aanspreken?

 

Zo zijn er talloze voorbeelden. Ik heb veel nagezocht naar aanleiding van zijn besprekingen. Achtergrondinformatie, verkrijgbaarheid van uitgaven, schilderijen, noem maar op. Het is een boek waar ik regelmatig naar zal terugkeren.

 

 la-tour-georges-de-la-madeleine-fabius

     

    La Madeleine Fabius

Advertenties
5 reacties
  1. Je schrijft wel zeer aanstekelijk over dit werk: wéér een dik boek voor op het eeuwig uitdijende verlanglijstje!

  2. Koen de Jager zei:

    En daarna nog meer door alle ideeën die je opdoet. Ik ken het…Je hebt ongetwijfeld gezien dat ik de indeling van jouw site qua fictie en non-fictie schaamteloos heb gekopieerd naar dit blog. Vond het een erg praktische indeling dus hope you don’t mind. Zie het maar als een compliment aan je site ;-)groet,Koen

  3. Dat heet helemaal niet "schaamteloos kopiëren", dat is gewoon inspiratie opdoen en dat kan altijd en overal 😉

  4. Hoi Koen, ik kwam dit boek vanmiddag tegen bij de onvolprezen zaak van Hinderickx en Winderickx en heb het gelijk aangeschaft. Het ziet er veelbelovend uit. Groetjes, Erik

  5. Grappig, daar was ik vandaag ook 🙂 Veel plezier ermee, ik heb er veel leestips uitgehaald!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: