Naakte mens

7c9b05c6a8e820f5931666a5867444341587343

In zijn voorwoord bij het boek De Naakte Mens vertelt Desmond Morris dat dit boek gaat over het plezier waarmee je naar de wereld kan kijken. Het is een autobiografisch boek wat niet over hemzelf gaat maar wat gaat over zijn observaties. Dat laatste is ten dele waar. Het gaat over alles wat hij observeert, maar het gaat ook wel degelijk over hemzelf.

Te beginnen met zijn jeugd waarin hij onvervaard het veld in trekt om in beekjes, riviertjes, weilanden en bossen allerhande flora en fauna te verzamelen om die te bestuderen. Dat wordt voortgezet in zijn studietijd. Hij mag gaan studeren bij de Nederlandse etholoog Niko Tinbergen en komt in aanraking met de legendarische zoöloog en ornitholoog Konrad Lenz. In vervolg op zijn studie wordt hij gevraagd voor de presentatie van een televisieprogramma over dieren, Zoo Time en wordt daarna hoofd van de Afdeling Zoogdieren in de London Zoo. In die tijd schreef hij zijn beroemde boek The Naked Ape, over het menselijk gedrag, gezien vanuit zoölogisch standpunt.

Dat boek verkocht goed en het stelde Morris in staat om zich met zijn vrouw op Malta te vestigen. Daar wijdde hij zich aan zijn andere passies, schrijven en schilderen. Uiteindelijk keert hij weer terug naar Oxford om wetenschappelijk onderzoek te doen naar het menselijk gedrag in al zijn facetten, variërend van lichaamstaal tot supportersgedrag bij voetbalwedstrijden.

Het bijna 700 pagina’s tellende boek is een aaneenschakeling van (soms hilarische) gebeurtenissen en ontmoetingen in het kader van zijn onderzoekingen en de reizen die hij daarvoor maakt. Om een kleine greep te doen:

– de Japanse troonpretendent Akihito komt bij hem op bezoek in Oxford en staart geïnteresseerd naar het enige lege aquarium in het laboratorium. Of Morris e.e.a. wil toelichten..

– hilarische taferelen bij Zoo Time, variërend van in de lens urinerende leeuwen, en een ontsnapte reuzenschildpad tot een opstandige hagedis en dito python en een bijtende kikker

– Congo, de schilderende chimpansee die het zou schoppen tot goed verkopende artiest

– Een walvis in de rivier en gesteggel over de eigendomsrechten van zijn karkas

– Ontsnapte beren en een tijgerbetaster in de London Zoo

– Ontmoetingen met de paus, Yoko Ono, Sir David Attenborough en Marlon Brando

– Speurtochten naar de zeldzame Filfla-hagedis en de beroemde muurschildering van de vroegst bekende slangenafbeelding in een Franse grot

– Boekencensuur op Malta, onverklaarbare vuurlopers op Fiji, flaters in Japan, onderzoek naar straatbendes in Los Angeles, toast maken boven een vulkaan en ga zo maar door.

Het is een duizelingwekkend aantal gebeurtenissen en ze worden met smaak opgedist. Wat het boek een extra lading geeft, en dit had wel wat meer gemogen naar mijn mening, zijn de observaties en conclusies die eruit worden getrokken. Een voorbeeld is de reactie van de schilderende chimpansee Congo die straf kreeg nadat hij een secretaresse in haar schouder beet:

Michael zag het bloed op Annes schouder, ging naar de kooi, opende de deur en gaf hem een ferme, bestraffende tik op zijn kop. Zijn reactie was uniek. Hij perste zijn lippen op elkaar en negeerde Michael. Michael gaf hem nog een ferme tik, maar hij weigerde koppig om de afstraffing te erkennen…Het was lastig voor mij om zulk gedrag in simpele ethologische termen te verklaren. Strategieën, bedrog, het aanvaarden van straf – dat waren patronen die ik goed genoeg kende uit de menselijke context, maar die ik nooit was tegengekomen in mijn studie van andere dieren…Ik besefte ineens dat er een dier was dat ik op een nieuwe manier kon bestuderen, en ik besloot vanaf dat moment een serieuzere poging te wagen om de werking van apenhersenen te doorgronden.

Een ander fascinerend terrein dat hij onderzocht is de lichaamstaal. Hij begint met de beschrijving van alle gebaren die een mens kan maken en gaat deze vervolgens classificeren. Hij doet wereldwijd onderzoek en laat met voorbeelden zien hoe gebaren anders vertaald kunnen worden. Het “ga weg”-gebaar uit Noord-Europa (handpalm naar beneden, vingers naar voor en naar achter) betekent juist “kom hier” in andere regionen. Dat werd pijnlijk duidelijk toen twee Scandinaviërs tijdens een zwemtocht bij een militaire installatie kwamen op een eiland. De schilwacht wenkte ze dichterbij om wat vragen te stellen met een gebaar dat zij interpreteerden als “ga weg”. Zij zwommen weg en werden doodgeschoten. Een klein verschil in lichaamstaal met grote gevolgen.

Een andere conclusie is dat iedereen leek te denken dat het eigen repertoire aan gebaren alom werd begrepen. Morris:

We kwamen hier een klassiek geval van tegen in Midden-Frankrijk, waar twee lokale vissers naast elkaar op een oever zaten. De vissen beten niet en ze wilden best onze vragen beantwoorden. Toen we ze naar de betekenis van het “ringgebaar” vroegen, waarbij één hand wordt opgestoken en de puntjes van duim en wijsvinger elkaar raken om een rondje te vormen, antwoordden beide vissers zonder enige aarzeling. Tegelijkertijd zei de ene “oké” en de andere “nul”. Ze waren oude vrienden en ze keken elkaar verbijsterd aan. Hoe konden ze zo’n verschillend antwoord geven? Ze begonnen een verhit debat en het was duidelijk dat ze geen van beiden wilden toegeven…Zonder het te beseffen leefden de twee Franse vissers in een ‘overlapzone’, waar één gebaar twee verschillende betekenissen heeft.

Kijk, dat interesseert mij en daar had ik graag wat meer van gezien in dit boek. Waarschijnlijk moet ik daarvoor zijn meer gespecialiseerde boeken induiken en dat zal er nog wel eens van komen. Voor de rest leest dit als een lekkere autobiografische avonturenroman met licht wetenschappelijke toets en daar is niets mis mee.

    congobluepainting[1]

Schilderij van Congo de chimpansee (1957)

 

Advertenties
2 reacties
  1. Anna van Gelderen zei:

    <i>De naakte aap</i> was het meest gewaagde boek dat mijn ouders in de kast hadden in (ik meen) de jaren 60: er stonden blote mensen op. Weliswaar van achteren gefotografeerd, maar toch. Het was destijds heel Modern om zoiets in je kast te hebben.

  2. Koen zei:

    Dat boek is uit 1967 dus dat kan goed. Zal ik vast nog wel eens op de kop tikken, Morris heeft een prettig leesbare schrijfstijl.<br/><br/>groet,<br/><br/>Koen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: