Welwillend

d771f1336ceecac597839785777444341587343

Voilà, daar zijn we dan. Een goede twee maanden verder en een dik boek achter de kiezen. De Welwillenden van Jonathan Littell wordt overal zowat de hemel ingeprezen dus het moest gelezen. Welnu, ik doe niet direct mee aan de jubelstemming.

Het idee is natuurlijk prima. We laten het verhaal van de Jodenvervolgingen vertellen door iemand die er middenin zit, de fictieve SS’er Max Aue. Hij vertelt gedetailleerd over zijn reizen door de Kaukasus, de Oekraïne en Rusland en geeft nauwgezet weer welke verschrikkingen hij daar tegenkomt. Vaak rapporteert hij slechts, soms participeert hij. Aue voert gedisciplineerd zijn werk uit, soms onder moeilijke omstandigheden zoals tijdens het beleg van Stalingrad.

Hij raakt zwaar gewond, maakt af en toe uitstapjes naar Berlijn om bij te tanken en heeft zijn ups en downs met zijn superieuren. Wat zijn personage wel diepgang geeft is zijn complexe geest; verliefd op zijn zus, moordenaar van zijn moeder, homosexueel en niet capabel om een relatie met een vriendin, Hélène, aan te gaan. Zo nu en dan komt hij terecht in een angstdroom of belandt zelfs in een echte waantoestand. Toch ontmoet hij belangrijke personen in zijn loopbaan, tot Hitler aan toe.

Los van Aue’s bevindingen wordt in het boek al snel de schuldvraag gesteld. Wie draagt schuld voor alle gruwelen van de Endlösung?

De moderne genocide is een proces dat een massa wordt aangedaan door een massa, en ten behoeve van een massa…Waarom zou de arbeider die het gas moet opendraaien, schuldiger zijn dan de arbeider die met de zorg voor de verwarmingsketels, voor de tuin of voor de transportmiddelen is belast?…Is bijvoorbeeld de wisselwachter schuldig aan de dood van de joden die naar het kamp zijn vervoerd, door het feit dat hij een wissel heeft verzet?…Toch speelt deze wisselwachter bij de uitvoering van het vernietigingsprogramma een cruciale rol: zonder hem kan de trein met joden niet op punt B aankomen.

Ziedaar de spiegel voor onze neus. Laten we niet te snel de veroordeling uitspreken over onze Nachbarn; zelf zouden we wel eens geen haar beter kunnen zijn.

Tot zover dus niets mis met idee, perspectief en hoofdpersoon. Toch jubel ik niet mee met de massa en dat ligt aan de uitwerking. Littell heeft vijf jaar lang feiten verzameld en dat moeten wij weten ook. Indrukwekkend, welzeker, maar ik vond het vermoeiend. Er is een verklarende woordenlijst nodig voor alle afdelingen en eenheden die voorbijkomen. Er is in het verhaal zelf een uitputtende linguïstische toelichting opgenomen van alle talen en varianten erop uit de Kaukasische diaspora. Je moet er van houden. Verder was ik na zo’n 200 pagina’s al murw door alle joden die massaal omgebracht worden, hetgeen tot in detail beschreven wordt.

Om toch positief te eindigen, als je door bovenstaande punten heenkijkt blijft er wel een origineel boek over met diepgang. Het zet je aan het denken. Littell kan uitputtend in feiten zijn, maar kan ook mooi realistisch schrijven:

Die grote, ingestorte huizenblokken, waar de afgelopen zomer nog duizenden gezinnen nog een gewoon gezinsleven hadden geleid, zonder te vermoeden dat weldra soldaten met zes tegelijk hun echtelijk bed zouden beslapen, hun kont zouden afvegen aan hun gordijnen of lakens, in hun keukens met spades op elkaar zouden inhakken en in hun badkamer de lijken zouden opstapelen, die huizenblokken gaven me een hol en bitter angstgevoel; en die angst bracht steeds vaker beelden uit het verleden omhoog, als drenkelingen na een schipbreuk, het een na het ander.

Hoe dan ook geschreven, dit soort boeken laten zien dat er blijkbaar niet veel veranderd is. Men liep toen achter een populist aan met een grote mond en bizarre ideeën. Ziedaar, op dit moment wordt er in Den Haag gepraat over regeringsdeelname door een andere populist met een grote mond met heel valide ideeën, zo vindt een groot deel van de bevolking. Het kan verkeren…

Advertenties
7 reacties
  1. Anna van Gelderen zei:

    Bedankt voor de prima bespreking. Nu hoef ik het boek tenminste zelf niet meer te lezen. Ik voorzie namelijk bij mezelf al na 100 pagina’s murwheid en depressie 😦

  2. Koen zei:

    Het is een beetje tegen de stroom in omdat iedereen zo positief is maar ik kwam er maar moeilijk doorheen en dat heb ik niet vaak (zij het ook een beetje druk privé dus niet 2 maanden non-stop geworsteld hoor).<br/><br/>groet,<br/><br/>Koen

  3. Boekenwijs zei:

    Leuk weer een blog van je te lezen. Vraag me af of ik dit boek ooit ga lezen…<br/><br/>P.S. Is avatar de bibliotheek van Trinity College in Dublin?

  4. Koen zei:

    Was er even tussenuit, beetje druk privé (en nog) maar lezen blijft dus publiceren ook ;-)<br/><br/>Tja, het is ieder voor zich met dit boek, misschien loop je er ook wel mee weg. Ik begon er enthousiast aan en het mag in mijn kast blijven staan maar ik zal het waarschijnlijk niet herlezen. Maar het kan ook zijn ik er nooit goed ingekomen ben omdat ik het nogal versnipperd heb gelezen.<br/>Avatar is idd Trinity College in Dublin. Ben je er geweest?

  5. Boekenwijs zei:

    Ik was een paar weken geleden in Dublin en heb toen (natuurlijk) ook de bibliotheek gezien. Vandaar dat het me opeens op viel 🙂

  6. Tom zei:

    Bedankt voor de recensie van De Welwillenden. Zelf zit ik aan p. 200 en ben ik verslaafd.<br/>Wat toont dit boek aan? Dat een oorlog moeilijk samen te vatten is. Dat keuzes, daden en gebeurtenissen verweven zijn. Waarom onze grootouders zwijgen als het over de oorlog gaat. Welke menselijke, intieme gedachten niet worden verteld.<br/>Ik ga akkoord met alle negatieve kritiek, maar wat overblijft, daar gaat het boek eigenlijk over. Er zou te weinig verhaal in zitten volgens sommige andere recensenten. Kan je de oorlog in een rechtlijnig verhaal vatten? Niets in dit boek is moralisitisch hoewel de lezer persoonlijk wordt aangesproken. Er zijn weinig boeken waarvan ik na het lezen kan terugvallen op zeer veel passages om op door te denken. Zo’n boek is dit. Het is echt de moeite waard voor mij.

  7. Koen zei:

    Hallo Tom,<br/><br/>Bedankt voor je reactie. Ik ben het wel eens met je slotconclusie en daarom ben ik ook redelijk positief geëindigd, dat blijft voor mij staan. Het is ook niet makkelijk om een oorlog rechtlijnig te beschrijven en dat hoeft ook niet, het gevaar van oppervlakkigheid ligt dan snel op de loer. Voor mij was de breedsprakigheid en uitputtendheid echter de reden om niet snel naar het boek te grijpen voor het vervolg. Het zet echter wel aan het denken en dat is altijd goed. Gelukkig valt over smaak prima te "twisten" ;-)<br/><br/>groet,<br/><br/>Koen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: