Misverstanden

6d42e1dc22b42285977756a5551444341587343
Maarten ’t Hart is bezeten. In de eerste plaats van klassieke muziek, zo leren we uit zijn boek Du Holde Kunst, maar ook van lezen, zo leren we uit zijn boek De som van misverstanden. Hierin pakt hij een aantal auteurs en (een deel van) hun oeuvre bij de kop en doet dat op verhelderende wijze.

Hij geeft aan aan welke schrijvers hij verslingerd raakte en welke hem niets doen. Zo ziet hij William Faulkner als een auteur om zich vergaand mee te identificeren en doen auteurs als Kafka en Joyce hem veel minder. Over Faulkner zegt hij:

Na hem was er niets meer denkbaar; in zijn werk was voor mij alles te vinden waar het echt op aankwam en omdat ik hem toch niet eeuwig kon herlezen moest ik wel een stap terugdoen, andere schrijvers lezen die Faulkner toch niet konden evenaren…Ik begrijp wel dat Kafka een heel groot schrijver is maar zijn werk betekent toch niets voor me al is het anderzijds ook weer niet zo dat ik het haat…Nee, Kafka liet me gewoon koud, evenals later Wladimir Nabokov, een schrijver die ook hoegenaamd niets voor me betekent en die ik rangschik onder de kroonluchters die niet kunnen branden.

Kijk, dat is een statement. Het is verbijsterend om te lezen hoe ’t Hart zich de oeuvres eigen maakt van de auteurs die hem wel boeien. Als er van Söderberg geen vertalingen meer voorhanden zijn leest hij de Zweedse versie met een woordenboek bij de hand. Hij heeft geteld hoe vaak de woorden eenzaam, vereenzaamd, vereenzaming en eenzaamheid voorkomen in het gehele werk van Van Oudshoorn, hij rekent uit dat hij gedurende zijn treinreizen in zijn diensttijd precies het gehele oeuvre van Trollope kan lezen. Zo leren wij dat wij wellicht ons leven wel aan Trollope te danken hebben. Kennedy las The American Senator tijdens de Cuba crisis en zou besloten hebben net zo sluw te handelen als de hoofdpersoon Arabella. Het is maar dat u het weet.

Het stuk over Arthur van Schendel is interessant. ’t Hart wijst op de terugkerende motieven rood, bloed, vuur, sneeuw en wit. Hij geeft haarfijn aan waar dit in de romans is terug te vinden en geeft een mooie bloemlezing van zinnen waar de begrippen rood en wit beiden in voorkomen.

Thomas Hardy belicht hij in zijn rol als romanschrijver én als dichter. Hilarisch is het fragment waarin ’t Hart in Engeland de scène naspeelt waarin hij dobbelt bij het licht van 13 glimwormen, alleen om aan te tonen dat dit mogelijk is waar critici dit ooit “wildly improbable” hadden genoemd.

Hij heeft het ook over Henry Roth en zijn roman Call it sleep uit 1934. Roth heeft na dit boek niets meer geschreven en ’t Hart snapt dat. Hij vindt het een dermate groots boek dat een schrijver nu eenmaal geen stap terug meer kan doen en er dus beter het zwijgen toe kan doen. Nu heeft ’t Hart dit in 1978 geschreven en heeft de werkelijkheid hem ingehaald. In 1995 heeft Roth een omvangrijk werk gepubliceerd, Mercy of a rude stream.

Ik had nog niet gehoord van Albert Vigoleis Thelen. ’t Hart koestert zijn boeken Die Insel des zweiten Gesichts over het leven van de auteur op Mallorca in de jaren 1931-1936 en Der schwarze Herr Bahssetup over de belevenissen van de auteur in naoorlogs Nederland met een Braziliaanse rechtsgeleerde. ’t Hart publiceerde in Vrij Nederland een stukje over deze boeken en werd benaderd door de auteur. Hij nam hem een interview af wat opvalt door de humor van Vigoleis Thelen. Mede door het hartstochtelijke pleidooi van ’t Hart heb ik Het Eiland van de Twee Gezichten direct maar besteld.

En dan Proust. ’t Hart wijdt een apart hoofdstuk aan hem. Mensen die Proust niet lezen houdt hij zich niet mee bezig, mensen die Proust wel lezen ergeren hem vaak. Dat komt omdat er een tijd was dat ze Proust niet lazen en dat vaak niet willen toegeven. Komen ze eenmaal tot Proust dan is er vaak geen sprake van bewondering maar van idolatrie gemengd met schaapachtige aanbidding. Velen komen niet voorbij het eerste deel waarbij onevenredig veel aandacht wordt geschonken aan het madeleine cakeje. Omdat ik zelf net aan Proust ben begonnen kon ik hier mijn lachen niet inhouden; ik ga er van uit dat ik Proust uit lees…

’t Hart geeft aan dat Proust ronduit vervelend is bij de eerste lezing:

Maar dat is de eerste indruk. Als men maar koppig volhoudt en daarbij liefst ook nog een beetje ziek is, zodat rust gedurende enige tijd gegarandeerd is, wordt men langzaam door dit proza gewiegd…Na Proust zijn de gewoonste dingen bijzonder geworden. Een ontbladerde boom is een belevenis, een zonnestraal in een glasruit een openbaring, het geluid van een kinderstem pure muziek.

’t Hart zet de idealist Proust af tegen de realist Roger Martin du Gard, die met zijn roman Les Thibault een ander toppunt in de moderne wereldliteratuur geschreven schijnt te hebben. Verder zet hij mooi uiteen wat hoe belangrijk de “onvrijwillige herinnering” is in het werk van Proust. Er is maar liefst 18 maal sprake van dit fenomeen.

Tot slot William Faulkner. ’t Hart beschouwt dit als één van de grootste schrijvers (althans in 1978). Hij geeft mooi aan hoe Faulkner schrijft en hoe bij het lezen van zijn romans “nabeelden” ontstaan:

Als je lang in het duister naar een helder verlichte rode vlek hebt gestaard en je sluit je ogen, zie je diezelfde vlek maar nu heldergroen. Dat is een nabeeld dat door contrastwerking ontstaat, je hersenen leveren in zo’n geval de complementaire kleur. Zo onstaan Faulkners nabeelden ook door contrastwerking: hij levert, via de ontkenningen, het negatief waarvan je zelf de foto moet afdrukken.

Een ander kenmerk van de schrijfstijl van Faulkner is de “bevroren beweging”. Het is een techniek om een beeld op te roepen. In het eerste hoofdstuk van Light in August (’t Hart turft weer) gebruikt Faulkner 14 maal het woord “langzaam” en woorden als quiet, peaceful, motionless, steadily, static, patiently,serene en tranquil. Beelden van bevroren beweging.

Er staan verder in het boek nog uitweidingen over Theodor Fontane, Dick Hellenius, Selma Lagerlöf en Simenon. Deze recensie is veel langer geworden dan ik van plan was maar dat komt door de interessante toelichtingen van ’t Hart. Mijn wensenlijst is weer een stuk groter.

Advertenties
2 reacties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: