Hersenschimmen

ab96767a73edd27593148345177444341587343

Ik weet niet of ik Hersenschimmen van J. Bernlef nu een mooi boek moet noemen, een treurig boek of (lekker veilig) een knap geschreven boek. Het is het allemaal. Het is één van die boeken waarvan ik de titel kende maar die ik natuurlijk nooit gelezen had. De laatste tijd ben ik wat meer van dat soort boeken gaan lezen en dat bevalt prima. Vooruit, ik was onder de indruk van dit boek.

Maarten Klein is gepensioneerd en woont met zijn vrouw Vera in Gloucester, aan de kust boven Boston. Zijn kinderen Kitty en Fred zijn al even de deur uit en wonen in Nederland. Zoals zo vaak staat hij voor het raam, te wachten op de schoolgaande jeugd die verderop in de bus stapt. Hij verwondert zich erover dat ze zo laat zijn. Het is zondag, dat was hij vergeten. Vanaf dit moment ontvouwt zich een verhaal, verteld vanuit Maarten, waarin hij te kampen heeft met een snel toenemend geheugenverlies. In het begin zit hem dat in kleine dingen, zoals wanneer hij thee drinkt met Vera:

Ik drink de thee. Opeens raak ik geïrriteerd. Ik sta op. ‘Ik moet even naar het toilet.’ Dat zei ik altijd op mijn werk. Thuis zeg ik altijd gewoon ‘naar de wc’. Het nuanceverschil valt haar natuurlijk direct op.

Maarten merkt dat hij zich meer en meer in situaties bevindt die hij niet onder controle heeft. Er komen herinneringen van vroeger boven, aan zijn vader, aan de oorlog en aan school. Als hij terugdenkt hoe hij van de juf eens een potlodendoos moest pakken uit de kast in de gang, merkt hij dat hij thuis ineens op een keukenstoel in het washok staat. Hij komt op verschillende tijden zijn bed uit, het besef van tijd vervliegt.

Het gaat in snel tempo van kwaad tot erger. Maarten vertrekt naar vergaderingen van het bedrijf waar hij al lang niet meer werkt. Breekt deuren open om naar buiten te gaan en vraagt bij herhaling naar lang overleden huisdieren. Vera ziet het aan en haalt een dokter erbij. Samen proberen ze herinneringen op te halen.

Als Vera aan een hulp vertelt wat haar gevoelens zijn bij het gedrag van Maarten wordt dit prachtig beschreven door Bernlef:

‘Ruim veertig jaar ben ik met hem getrouwd. En dan opeens dit. Meestal gaat zoiets langzamer, geleidelijk. Maar bij hem is het opeens begonnen. Ik voel me erdoor overvallen. Het is wreed en onrechtvaardig. Ik kan soms zo woedend en opstandig worden als ik zie hoe hij naar me kijkt als uit een andere wereld. En dan weer ben ik alleen maar droevig en wil ik hem zo graag begrijpen. Of ik praat maar met hem mee en dan schaam ik me later. Ik ben blij dat jij er bent want het wordt me soms echt te veel. Dan kan ik het echt niet meer aanzien. Nu kan ik er tenminste soms even uitlopen.’

Even is het stil. Ik voel de tranen langs mijn oogleden op mijn wangen lopen.

Dat is het schrijnende. Er zijn momenten van helderheid, maar die worden steeds schaarser. Maarten denkt meer en meer in fragmenten en zo wordt het verhaal ook verteld. Uiteindelijk kan hij niet meer thuis blijven en wordt hij meegenomen:

Meubels, piano, een heel interieur, een hele kamer wankelt en kantelt aan mij voorbij. Vera staat bij de deur. ‘Vera!’ Ik wil overeind komen, scheef hangend mijn armen naar haar uitstrekken. ‘Vera!’ Lig vast, geboeid. Ze dragen me de deur door en ik roep haar, ‘Vera!’, maar ik zie haar niet meer…

De hersenschimmen zijn alom tegenwoordig nu. De helderheid verdwijnt meer en meer. Ik begrijp beter wat mensen doormaken die dit moeten meemaken. Bernlef heeft een aangrijpend boek geschreven.

Advertenties
4 reacties
  1. Anna van Gelderen zei:

    Mooie recensie! Ooit ga ik dit boek ook lezen. Het is me al van meerdere kanten aanbevolen.

  2. Koen zei:

    Ik denk zo’n boekje fiets ik er even tussendoor, maar ik ken wel mensen die hier mee te maken hebben gehad dus dat geeft het meteen een extra lading. Best een aanrader dus.<br/><br/>groet,<br/><br/>Koen

  3. Boekenwijs zei:

    Ik las dit boek voor m’n lijst en was en toen al van onder de indruk. Een paar jaar geleden las ik het opnieuw. Het blijft een mooi boek. Ook de film vond ik indringend.<br/><br/>Een andere aanrader van Bernlef is Eclips. Over iemand die langzaam zijn geheugen weer terugkrijgt na een ongeluk.

  4. Koen zei:

    Is genoteerd, dat lijkt me dan ook interessant. Bedankt voor de tip!

    groet,Koen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: